ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ – ASCO 2026
Τα τελευταία χρόνια, οι κλινικοί Ογκολόγοι έχουμε την αίσθηση ότι είμαστε θεατές σε πραγματικά κοσμογονικές ‘αλλαγές’ και εξελίξεις, τόσο στο διαγνωστικό όσο και -κυρίως- στο θεραπευτικό επίπεδο της σύγχρονης ογκολογίας παγκοσμίως. Η αντιμετώπιση των συμπαγών νεοπλασμάτων ουσιαστικά πλέον βρίσκεται σε μία θεαματική καμπή, αφού υπάρχουν:
- νέες και πολλές διεθνείς, τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες,
- εγκρίσεις νέων φαρμάκων, που αλλάζουν άρδην το θεραπευτικό σκηνικό του καρκίνου,
- ολοένα και περισσότερες γνώσεις για τη μοριακή βιολογία του καρκίνου και άρα νέα μοριακά τεστ έγκαιρης διάγνωσης και νέοι, πιο αποτελεσματικοί βιοδείκτες
- «εξάπλωση» του θεραπευτικού φάσματος της ανοσοθεραπείας σε σχεδόν όλα τα συμπαγή νεοπλάσματα, και σε όλα τα στάδια της νόσου
- ολοένα και μεγαλύτερη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στην πρόληψη, διάγνωση, αντιμετώπιση παρενεργειών, ομαδοποίηση ασθενών, ανεύρεση δεικτών, αύξηση αποτελεσματικότητας υπαρχουσών θεραπειών του καρκίνου
1. Ο σημαντικός ρόλος των κλινικών μελετών είναι πλέον γνωστός στην Ιατρική, και αναγνωρισμένος σε όλες τις ιατρικές ειδικότητες. Ειδικότερα, δε, στην Ογκολογία, η καθημερινή πρακτική της προσέγγισης του καρκίνου και των θεραπειών «πηγαίνει ένα βήμα πιο πέρα» αποκλειστικά και μόνο με την παρότρυνση και τη δυνατότητα να μετέχουν σε μεγάλες, διεθνείς κλινικές μελέτες ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός ασθενών ανά τον κόσμο. Με αυτόν τον τρόπο, τα στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα αυτών των μελετών μπορούν να αλλάζουν κάθε χρόνο την θεραπευτική πρακτική μας στην Ογκολογία και να δίνουν τη δυνατότητα -μέσω των συνεχών εγκρίσεων νέων φαρμάκων- της πρόσβασης όλων ανεξαιρέτων των καρκινοπαθών σε καινοτόμες και πλέον αποτελεσματικές θεραπείες. Υποχρέωση όλων των Ογκολόγων και γενικότερα ιατρών ανεξαρτήτως ειδικότητας είναι η ενημέρωση για τα πολλαπλά οφέλη και η ορθή καθοδήγηση των ασθενών να συμμετέχουν στις κλινικές μελέτες, που τους προτείνονται από τους θεράποντες ιατρούς: πολλαπλά οφέλη, όχι μόνο για τους ίδιους, αλλά και για τις επερχόμενες γενεές ασθενών. Μόνο μέσω των αποτελεσμάτων από τέτοιες μελέτες δίνεται η δυνατότητα -πάντα φυσικά και με την αρωγή της ανάλυσης του γονιδιώματος των όγκων και της αναγνώρισης των μοριακών ιδιαιτεροτήτων αυτών- να «μεταφράζεται» συνεχώς η αυξανόμενη γνώση και η ακατάπαυστη έρευνα του καρκίνου σε πρακτικές παρεμβάσεις και θεραπευτικές αλλαγές (practice changing), και άρα σε σημαντικό όφελος στους δείκτες επιβίωσης και ποιότητας ζωής των καρκινοπαθών.
2. Η σύγχρονη Ογκολογία και ο Καρκίνος δεν είναι μονοδιάστατες ‘οντότητες’. Ποτέ δεν ήταν. Σήμερα όμως μπορούμε αυτή τη γνώση να την εμπεδώσουμε και να την αξιοποιήσουμε υπέρ ημών και υμών: ο κάθε καρκινοπαθής δεν καλείται μόνο να αγωνιστεί -σωματικά και ψυχικά- για να νικήσει το «θηρίο». Καλείται να ανταπεξέλθει στις καθημερινές δυσκολίες της ζωής του, που αγγίζουν τον ίδιο και την οικογένειά του, να προσαρμοστεί στην πιθανή απώλεια εργασίας και εισοδημάτων, να υπερβεί την κοινωνική απομόνωση, να συμβιβαστεί με την αβέβαιη εικόνα του μέλλοντος, να αποδεχθεί μία ζωή που δεν επέλεξε, να καταπολεμήσει παρενέργειες φαρμάκων, να τιθασεύσει σωματικό πόνο, να σταθεί δίπλα στα παιδιά του ή στους γονείς του, όπως προ διαγνώσεως. Μαζί, λοιπόν, με όλα τα παραπάνω, καλείται να παραμείνει νηφάλιος και απέναντι στην πιθανότητα ΜΗ πρόσβασης σε νέες αποτελεσματικές θεραπείες. Ορθά τονίστηκε στο Συνέδριο της Αμερικανικής Ογκολογικής Εταιρείας (ASCO) ότι προϋπόθεση για την πρόοδο στη σύγχρονη Ογκολογία ΔΕΝ αποτελεί η πληθώρα των νέων φαρμάκων, που εγκρίνονται, αλλά η δίκαιη, έγκαιρη και εύκολη πρόσβαση όλων των ασθενών στην πρόοδο αυτή!
3. Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), δηλαδή η επιστήμη δημιουργίας ευφυών υπολογιστικών συστημάτων, που μιμούνται τις ανθρώπινες δεξιότητες, μέσω των Machine Learning (ML), Deep Learning (DL) και Large Language Models (LLM) έχει δώσει τα τελευταία χρόνια θεαματική ώθηση στην Ογκολογία: κάνοντας ‘άλμα’ εκδημοκρατισμού, δίνει στον καθένα τη δυνατότητα να παράγει μέσα από γραπτές ή και φωνητικές εντολές, κείμενα, ήχους και εικόνες. Η δύναμη αυτή ονομάζεται Παραγωγική ΤΝ (Generative Artificial Intelligence). Πώς μπορεί, όμως, να βοηθήσει ουσιαστικά στη διαχείριση και αντιμετώπιση μίας τόσο πολύπλοκης νόσου, όπως ο Καρκίνος; Η ΤΝ πλέον ‘μεταλλάσσει’ την αντιμετώπιση του Καρκίνου μέσω: προγνωστικών αναλύσεων και προβλεπτικών δεικτών, έγκαιρης και πρώιμης διάγνωσης, ανακάλυψης νέων θεραπειών, αξιολόγησης αποτελεσματικότητας και παρενεργειών νέων ανοσοθεραπειών και παλαιοτέρων θεραπειών, μείωσης των παρενεργειών, αύξησης της θεραπευτικής ανταπόκρισης, υποστήριξης της Ογκολογίας Ακριβείας (Precision Oncology) με ανάλυση γονιδιώματος και προσωποποιημένων θεραπειών/ακτινοθεραπείας, βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ασθενών, βελτιστοποίησης των κλινικών μελετών στην πράξη, αξιολόγησης απεικονιστικών μεθόδων πρόληψης και διάγνωσης του καρκίνου, περιορισμού του κόστους των συστημάτων υγείας, μείωσης των άσκοπων νοσηλειών. Η Ογκολογία σήμερα, με τις πολυπαραγοντικές αποφάσεις, την πληθώρα των νέων δεδομένων και άρα των θεραπευτικών επιλογών, τις ανισότητες στην πρόσβαση και στην παροχή φροντίδας χρειάζεται την «πολυτέλεια» της ήδη παρούσας ΤΝ, αλλά ως εργαλείο για την ορθή διαχείριση της σημερινής πολυπλοκότητας και τη βέλτιστη διαχείριση των ογκολογικών ασθενών.
Προς επιβεβαίωση όλων των ανωτέρω, το συνέδριο ASCO 2026 στις ΗΠΑ είχε ειδικά εφέτος τις ακόλουθες 7 εντυπωσιακές ανακοινώσεις, οι οποίες πιθανότατα θα αλλάξουν το ‘standard of care’ στην καθημερινή κλινική θεραπευτική προσέγγιση:
α/ Καρκίνος Παγκρέατος: ο αναστολέας του RAS μονοπατιού Daraxonrasib, στο μεταστατικό, προθεραπευμένο καρκίνο παγκρέατος έδειξε διπλασιασμό της συνολικής επιβίωσης των ασθενών συγκριτικά με την κλασική χημειοθεραπεία (13.2 έναντι 6.7 μηνών, αντίστοιχα), στη μελέτη RASolute302 (potential practice changer)
β/ Μη Μικροκυτταρικός Καρκίνος Πνεύμονα (ΜΜΚΠ) πλακώδους τύπου: ο συνδυασμός ‘διπλού’ μονοκλωνικού αντισώματος, που μπλοκάρει ταυτόχρονα τους υποδοχείς των PD-1 και VEGF, μαζί με ΧΜΘ στην 1η γραμμή σε ασθενείς με τοπικά προχωρημένο πλακώδες ΜΜΚΠ έδειξε όφελος στο διάστημα μέχρι την υποτροπή κατά 4 μήνες, συγκριτικά με το συνδυασμό Tislelizumab και ΧΜΘ (μελέτη HARMONI-6) (potential practice changer)
γ/ Μη Μικροκυτταρικός Καρκίνος Πνεύμονα: πρώιμος, σταδίου ΙΒ – ΙΙΙΑ, θετικός σε RET-fusion, η χορήγηση στοχευμένης θεραπείας με Selpercatinib, στα πλαίσια του adjuvant setting (προληπτική θεραπεία) έδειξε στατιστικά σημαντική βελτίωση του διαστήματος μέχρι το επόμενο επεισόδιο (υποτροπής) έναντι του placebo (μελέτη LIBRETTO-432) (potential practice changer)
δ/ Καρκίνος μαστού: πρώιμος, ορμονοευαίσθητος, HER2 αρνητικός, χρήση γενωμικού προφίλ του όγκου για να διευκρινιστεί ποιά ομάδα ασθενών ΔΕΝ θα ωφεληθεί από τη χορήγηση προληπτικής ΧΜΘ μεταγχειρητικά (μελέτη OPTIMA) και χορήγηση από του στόματος Giredestrant έναντι κλασικής ενδοκρινικής θεραπείας, σε ασθενείς μετρίου-υψηλού κινδύνου υποτροπής, έδειξε περίπου 30% μείωση στα συμβάματα υποτροπής της διηθητικής νόσου (μελέτη lidERA)
ε/ Καρκίνος Προστάτη: υψηλού κινδύνου, περι-εγχειρητική χορήγηση Apalutamide + ADT έναντι μόνο ADT, οδήγησε σε αυξημένο ποσοστό παθολογοανατομικής πλήρους ύφεσης (pathologic complete response) και βελτίωση του διαστήματος μέχρι την εμφάνιση της πρώτης μετάστασης (μελέτη PROTEUS)
στ/ Καρκίνος Ουροδόχου Κύστης: μυοδιηθητικός, ασθενέις που δύνανται να λάβουν ΧΜΘ με Cisplatin, η περι-εγχειρητική χορήγηση Enfortumab Vedotin μαζί με ανοσοθεραπεία με Pembrolizumab έναντι κλασικής, προεγχειρητικής (Neoadjuvant) ΧΜΘ με Cisplatin / Gemcitabine αύξησε το ποσοστό της παθολοανατομικής πλήρους ανταπόκρισης στο 55.8% (συγκριτικά με 32.5% της ΧΜΘ), και με όφελος στους άλλους δείκτες επιβίωσης (συνολική επιβίωση, διάστημα μέχρι το πρώτο σύμβαμα)
ζ/ Η ιταλική μελέτη DEDica συνδύασε μεσογειακή διατροφή χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη, ήπια άσκηση (καθημερινό γρήγορο περπάτημα) και επαρκή επίπεδα βιταμίνης D, σε γυναίκες με πρώιμο καρκίνο μαστού: αναμφισβήτητα ο Καρκίνος, ανεξάρτητα από το εάν προέρχεται από το μαστό, τον πνεύμονα, τον προστάτη, το παχύ έντερο ή αλλού, ΔΕΝ ιάται με την άσκηση! Αποδεικνύεται, όμως, ειδικά τα τελευταία χρόνια, ότι η βιολογία του ξενιστή – ασθενή και ο τρόπος ζωής του (διατροφή, άσκηση, κάπνισμα, ήλιος, αλκοόλ, άγχος, κοινωνικότητα), μαζί με το ανοσοποιητικό του σύστημα, το μακρο-περιβάλλον του ανθρώπου, το μικρο-περιβάλλον του όγκου, το μεταβολισμό ή/και τη φλεγμονή, συνιστούν ένα μοναδικό και ‘πανέξυπνο’ κλειστό «οικοσύστημα», με συνεχείς (γνωστές και άγνωστες) αλληλεπιδράσεις μεταξύ των παραγόντων του, που δυνητικά μπορεί να οδηγήσουν στην καρκινογένεση.
